لیشمانیوز بیماری انگلی است که توسط گونه‌های مختلف تک یاخته‌ای بنام لیشمانیا ایجاد می‌شود. این بیماری در 88 کشور جهان که اکثرا کشورهای حال توسعه هستند دیده می شود. لیشمانیوز توسط نیش گونه‌هایی از پشه خاکی منتقل می‌گردد و ممکن است به یکی از اشکال لیشمانیوز پوستی (سالک)، لیشمانیوز احشایی (کالاآزار) و لیشمانیوز پوستی مخاطی دیده شود. بروز سالانه جهانی سالک 5/1-1 میلیون نفر است .در بعضی مناطق ایران جوشگاه یا زخم فعال سالک در 90% کودکان تا سن 15 سالگی دیده می شود .

انگل عامل بیماری بر اثر نیش انواع گوناگون پشه‌هایی ریزی که به پشه خاکی یا پشه کوری معروف‌اند انتقال پیدا می‌کند. این بیماری در نقاط مختلف به نام‌های متفاوتی خوانده می‌شود :
در بعضی مناطق مثل تهران و شیراز به سالک، در اصفهان به کپه ارمنی، در خراسان به لکه سال، درمنطقه سرخس به زخم سرخسی، در ترکمن صحرا به زخم مرزی و در افغانستان به سالدانه معروف است .معمولا در نواحی باز بدن و نقاطی که بیشتر در معرض گزش پشه است بروز می‌کند ،گرچه ضایعه در هر نقطه‌ای از بدن ممکن است دیده شود. اما نقاط پرموی بدن از جمله سر و همچنین نواحی مخاطی کمتر دچار بیماری می‌شود .

انواع سالک

سالک به دو شکل شهری و روستایی تقسیم می‌شود. نوع شهری یا نوع خشک سالک، سالک بوسیله لیشمانیا تروپیکا و نوع روستائی یا نوع مرطوب بیماری لیشمانیا ماژور ایجاد می‌شود. این دو بیماری سالک تقریبا از هم متمایزند .

  1. شکل خشک

شکل خشک بیماری سالک با یک جوش قرمز رنگ معمولا حدود 8 تا10 ماه بعد از گزش پشه در محل گزش شروع می‌شود. میزبان این نوع بیماری انسان است. بعد از گذشت چند هفته یا چند ماه جوش اولیه فعال شده و رشد می‌کند و در این حالت ضایعه یا ضایعات بزرگ‌تر می‌شود و اطراف آن را هاله قرمزی رنگی می‌گیرد که کم‌کم قوام آن سفت می‌شود .با گذشت زمان ضایعه نرم‌ترشده و مایعی شفافی ترشح می‌کند و بتدریج ضایعه بصورت زخم باز در می‌آید .

زخم نوع خشک درد ندارد و ممکن است با خارش مختصری همراه باشد. گره‌های لنفاوی اطراف زخم ممکن است کمی متورم و درد ناک شود. زخم بتدریج از وسط شروع به بهبود می‌کند و بعد از گذشت حدود 1-2 سال کاملا بهبود می‌یابد و جوشگاهی با حدود مشخص و فروفته با حاشیه ای نامنظم بجای می‌گذارد .
ممکن است از اطراف جوشگاه یک زخم قدیمی، ضایعه جدیدی شروع به پیشرفت کند. این نوع ضایعه رسیدوانس نامیده می شود و شکل راجع بیماری است .در این ضایعات انگل به ندرت یافت می‌شود. تعداد و وسعت ضایعات در سالک نوع خشک معمولا محدود و کم‌تر ار نوع مرطوب است. بنابراین توصیه سازمان جهانی بهداشت درمان این ضایعات را به منظور جلوگیری از انتشار بیماری باید در اسرع وقت آغاز نمود .

کانون اصلی آن در ایران شهرهای مشهد، کرمان، بم، یزد، اصفهان می‌باشند .

  1. شکل مرطوب

در این نوع سالک معمولا دوره نهفتگی بیماری کوتاه‌تر است و به چند هفته تا 2 ماه می‌رسد. زخم نوع مرطوب با التهاب حاد شروع و بتدریج اطراف زخم پرخون شده که ممکن است با عوارضی از قبیل تورم، عفونت، التهاب در مسیر لنف و تورم غدد لنفاوی اطراف وحتی تب همراه شود .

سالک نوع مرطوب معمولا بعد ازگذشت 4 تا 6 ماه با بجای گذاشتن جوشگاه خود به‌خود بهبود می‌یابد. میزبان این شکل سالک جوندگان از قبیل موش‌های صحرایی بخصوصی هستند و پشه خاکی انگل را از میزبان جونده به انسان منتقل می‌کند .

تعداد ضایعات در سالک مر طوب متعدد و حتی گاهی به صدها عدد می‌رسد و وسعت ضایعات نیز بیش‌تر است .

کانون اصلی در ایران اصفهان، گلستان، سمنان، فارس و یزد می‌باشند .

ایمنی سالک

ضایعه سالک چه بصورت ابتلا ناشی از گزش پشه و چه بصورت تلقیح لیشمانیزاسیون وقتی بهبود پیدا کرد باعث مصونیت دائمی در مقابل عفونت‌های بعدی می‌شود .

بهبودی معمولا با ایجاد واکنش‌های ایمنی تاخیری همراه است که آزمون پوستی لیشانین از آن جمله است. از آزمون پوستی لیشمانین بعنوان آزمون غربالگری در این بیماری استفاده می‌شود بدین معنی که در اکثریت افرادی که بهبود می‌یابد این آزمون پوستی مثبت می‌گردد. برای انجام این آزمون 1/0 سی سی از مایع لیشمانین بصورت داخل جلدی تزریق باشد 72-48 ساعت بعد ا ز تزریق ثبت می‌گردد که اندازه سفتی بیش از 5 میلی‌متر مثبت تلقی می‌شود .

درمان سالک

سالک معمولا بیماری خودبه‌خود بهبود یابنده است ولی اثر یا جوشگاه آن برای همیشه باقی می‌ماند. در نوع خشک بیماری چون مخزن بیماری انسان‌های آلوده هستند و به منظور محدود کردن سرایت بیماری در تمامی موارد درمان هرچه سریع‌تر توصیه می‌شود. اما در نوع مرطوب سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند که اگر ضایعات کوچک و به تعداد کم در نواحی پوشیده بدن هستند نیازی به درمان ندارند .

درمان اصلی سالک در حال حاضر تر کیبات 5 ظرفیتی آنتیموان (گلوکانتیم وپنتوستام) است. این داروها گران قیمت‌اند، نیاز به تزریقات مکرر دارند و بعضا با اثرات جانبی همراه می‌باشند .

  • اگر ضایعات کوچک و به تعداد کم و در نواحی غیر از صورت و روی مفاصل باشند، هقته‌ای 1بار آمپول گلوکانتیم به صورت موضعی در اطراف ضایعه تزریق می‌شود .
  • در ضایعات بزرگ و متعدد گلوکانتیم به صورت داخل عضلانی به مدت 2 هفته در نوع مرطوب و هفته در نوع خشک تجویز می‌گردد .
  • عوارض جانبی نادر است و شامل درد محل تزریق، بی‌اشتهایی، تهوع و استفراغ، بی‌حالی، درد عضلانی، سردرد و خواب آلودگی می‌باشد.
  • در اثر تجمع دارو در بدن ممکن است تغییرات نوار قلب دیده شود که نیاز به قطع موقت دارو دارد .
  • مصرف آن در خانم‌های باردار یا شیرده و افرادی که نارسایی قلبی یا کلیوی یا کبدی دارند توصیه نمی‌شود .
  • از کرایوتراپی (سرمادرمانی) نیز در درمان ضایعات محدود و کوچک سالک استفاده می‌شود که می‌تواند به تنهایی یا توام با تزریق موضعی گلوکانتیم هر 2 هفته یک‌بار انجام شود .

پیشگیری

بهترین راه پیشگیری از سالک ایجاد مانعی در برابر گزش پشه ناقل بیماری است. استفاده از حشره کش‌ها و دورکننده‌های حشرات و پوشاندن بدن در مواقع مسافرت به مناطق بومی می‌تواند تا حدودی از گزش پشه و بروز بیماری پیشگیری کند .از بین بردن موش‌ها صحرایی که ناقلین سالک مرطوب هستند نیز به کنترل بیماری کمک خواهد کرد .

تاکنون واکسن‌های متعددی در نقاط مختلف جهان بر علیه لیشمانیوز مورد ارزیابی قرار گرفته است ولی متاسفانه در حال حاضر واکسن موثری بر علیه این بیماری وجود ندارد .

تولید و ارزیابی واکسن لیشمانیوز در ایران، سال‌ها قبل با همکاری جوامع علمی داخلی و بین المللی تحت نظارت سازمان جهانی بهداشت شروع شده است و تا اکنون واکسن‌هایی مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند. نتایج این کار آزمایی‌هایی مورد نشان می‌دهد که این واکسن‌ها کاملا بی‌خطرند ولی اثر بخشی لازم را ندارند و نیاز به ادامه پژوهش در این زمینه وجود دارد .

لیشمانیزاسیون نوعی واکسیناسیون است که در انگل لیشمانیای زنده عفونت‌زا به فرد سالم تلقیح می‌شود و بصورت مصنوعی زخم سالک در ناحیه پوشیده‌ای از بدن ایجاد می‌گردد .زخم ایجاد شده معمولا در مدت کوتاهی با بر جای گذاشتن جوشگاه دائمی بهبود می‌یابد و بعد از بهبودی زخم، فرد در مقابل عفونت بعدی مصون می‌باشد .بندرت زخم بزودی بهبودی پیدا نمی‌کند و درمان ضرورت می‌یابد .

لطفا از عکسهای قبل وبعد بیماران در گالری عکس دیدن فرمایید.

آدرس:اصفهان- خ چهار باغ بالا جنب مجتمع پارک ساختمان گلستان طبقه فوقانی بانک سپه مرکز لیزر هور (دکتر مریم ملکی )

تلفن :03116662224

لطفا از عکس‌های قبل و بعد بیماران در گالری تصاویر دیدن فرمایید.
آدرس: اصفهان-خ چهارباغ بالا جنب مجتمع پارک ساختمان گلستان طبقه فوقانی بانک سپه مرکز لیزر هور (دکتر مریم ملکی)
تلفن :03136662224

۰ دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.