درماتیت سبورهای (seborrheic dermatitis) یک بیماری پوستی التهابی است که معمولا در نواحی با غدد سبابه زیاد (چربیساز) مانند پوست سر، صورت (بهویژه اطراف بینی، ابروها و گوشها)، قفسه سینه و پشت ظاهر میشود و دارای سیر عودکننده است. این بیماری هم در مردان و هم در زنان دیده میشود، اما در سنین بلوغ تا میانسالی شایعتر است، زیرا در این دوران فعالیت غدد چربی افزایش مییابد.
اگرچه درمانهای موضعی و دارویی وجود دارد، پیشگیری از عود بخش مهمی از مدیریت این بیماری محسوب میشود. در این مطلب، خانم دکتر مریم ملکی، متخصص پوست و مو در اصفهان، با بروزترین شواهد علمی، فاکتورهای موثر بر عود و توصیههای کاربردی برای بهبود وضعیت را مرور میکنند.
درماتیت سبورهای (Seborrheic Dermatitis) چیست؟
درماتیت سبورهای میتواند به شکلهای مختلف بروز کند؛ از شورهی خفیف پوست سر تا قرمزی و پوستهریزی در نواحی چرب صورت و بدن. در نوزادان نیز نوعی فرم خفیف و موقتی از این بیماری با نام «کلاه گهواره» (Cradle cap) دیده میشود که معمولا بدون درمان خاصی بهبود مییابد.
اگرچه علت دقیق بیماری هنوز به طور کامل مشخص نیست، مطالعات نشان دادهاند که ترکیب عوامل مختلفی از جمله رشد بیشازحد قارچهای طبیعی پوست (Malassezia spp.)، التهاب مزمن، تغییرات در چربی پوست، ضعف سدّ پوستی، و پاسخ ایمنی غیرطبیعی در بروز و عود بیماری نقش دارند.
درماتیت سبورهای به طور کلی بیماری خطرناکی نیست، اما ماهیت مزمن و عودکننده آن باعث ایجاد ناراحتی، خارش، پوستهریزی و گاهی مشکلات ظاهری و روانی در بیماران میشود. بنابراین، آگاهی از علل، علائم و روشهای پیشگیری از عود، برای کنترل طولانیمدت بیماری اهمیت ویژهای دارد.
شکل 1 نشانه های درماتیت سبوره
درماتیت سبورهای (شوره ای) چرا عود میکند؟
عوامل زمینهای
- ترکیب میکروبیپوستی و عملکرد سدّ پوستی
مطالعهای نشـان داده است که در درماتیت سبورهای، نه تنها گونههای قارچی مانند Malassezia (که سابقا محور توجه بودند) بلکه اختلال در سدّ پوستی، عملکرد غدد سبابه و پاسخ ایمنی پوستی نیز نقش دارند.
- استرس و عوامل روانی
مطالعه دیگری نشان داده است که رویدادهای استرسزا میتوانند شروع یا تشدید دومینه درماتیت سبورهای را افزایش دهند.
- تغذیه، وزن بدن و سبک زندگی
بررسی سامانهای (systematic review) جدید نشان داده است که شاخص تودهی بدن (BMI)، تغذیه ناسالم و چاقی ممکن است با شدت و عود بیماری مرتبط باشند.
- سایر عوامل شناختهشده
- هوای سرد یا خشک، تغییر فصل
- نقص سیستم ایمنی یا بیماریهای نورولوژیک
- پوست چرب یا غدد سبابه فعال
همگی در مستندات ذکر شدهاند.
شکل 2 علل عود درماتیت سبوره
توصیههای مهم جلوگیری از عود درماتیت سبورهای
با توجه به شواهد بالا، این توصیهها میتوانند در کنترل بهتر بیماری و کاهش دفعات عود کمک کنند:
- کاهش مصرف کافئین (چای، قهوه و نوشیدنیهای انرژیزا)
کافئین با اثرات ادرارآوری، تحریک استرس و احتمالا تشدید التهاب پوست میتواند منجر به خشکی یا تشدید ضایعات شود. بنابراین کاهش مصرف این گروهها منطقی است.
- ترک مصرف دخانیات
سیگار باعث کاهش جریان خون پوست، کمبود اکسیژنرسانی و تخریب سدّ پوستی میشود. افراد مبتلا به درماتیت سبورهای با ترک دخانیات، بهبود رطوبت پوست و احتمالا کاهش دفعات عود خواهند داشت.
- بهبود رژیم غذایی و حذف غذاهای کمارزش
مطالعهها نشان دادهاند که تغذیهای با شاخص گلیسمی بالا، غذاهای بسیار فرآوری شده و چاقی میتوانند با شدت بیشتر بیماری مرتبط باشند. بنابراین:
- مصرف میوه، سبزیجات، منابع امگا-۳، روی (Zinc) را افزایش دهید.
- از مصرف زیاد شیرینیجات، فستفودها، غذاهای سرخشده پرهیز کنید.
- مدیریت استرس و عوامل روانی
از آنجا که استرس میتواند عامل شروع یا تشدید عود باشد، برنامهای برای کاهش استرس داشته باشید؛ مانند: مدیتیشن، تنفس عمیق، پیادهروی، خواب کافی و فعالیت بدنی منظم.
- خواب کافی و منظم
کمبود خواب باعث افزایش التهاب، اختلال در سیستم ایمنی و کاهش ترمیم سدّ پوستی میشود. توصیه میشود حداقل ۷ تا ۸ ساعت خواب مفید شبانه داشته باشید.
- مراقبت پوستی منظم
- استفاده از شامپوها یا شویندههای درمانی حاوی کتوکونازول، سلنیوم سولفید، روی پیتریت، یا سولفور در نواحی مستعد.
- حفظ رطوبت پوست و استفاده از مرطوبکننده مناسب.
- اجتناب از عوامل تحریککننده مانند شویندههای قوی، آب بسیار گرم، تماس زیاد با عرق، یا پوشیدن لباسهای تنگ و مرطوب.
شکل 3 جلوگیری از عود درماتیت سبوره
جمعبندی
درماتیت سبورهای یک بیماری مزمن و عودکننده است، اما با تشخیص درست و رعایت سبک زندگی علمی میتوان دفعات عود را کاهش داد. شناخت صحیح علائم و ماهیت مزمن درماتیت سبورهای به بیماران کمک میکند تا انتظارات واقعبینانهای از درمان داشته باشند و با رعایت مراقبتهای روزمره، از بروز عودهای مکرر جلوگیری کنند. ترکیبی از مدیریت استرس، رژیم غذایی سالم، خواب کافی، کاهش مصرف کافئین و دخانیات، به همراه مراقبت پوستی منظم، میتواند به کنترل این بیماری کمک کند.
شکل 4 درمان درماتیت سبوره با لیزر اگزایمر
منابع
- Borda L.J., Wikramanayake T.C. “Seborrheic Dermatitis and Dandruff: A Comprehensive Review.”PMC. 2016.
- Chang et al. “Nutrition, Obesity, and Seborrheic Dermatitis: Systematic Review.”JMIR Derm. 2024.
- “Stress and seborrheic dermatitis.”PubMed. 2007/2008.
- “New Research Reveals Genomic Profile of Seborrheic Dermatitis …” Arcutis Press Release. 2023.
لینک کوتاه این مقاله: https://drmaleki.ir/?p=12135📋
تعداد بازدید از این مطلب: 8414
لطفا از عکسهای قبل و بعد بیماران در گالری تصاویر دیدن فرمایید.
آدرس: اصفهان-خ چهارباغ بالا جنب مجتمع پارک ساختمان گلستان طبقه فوقانی بانک سپه مرکز لیزر هور (دکتر مریم ملکی)
تلفن :03136662224
۰ دیدگاه