ملاسما یکی از شایعترین اختلالات اکتسابی افزایش رنگدانه پوست است که معمولا به صورت لکههای قهوهای یا خاکستریـقهوهای روی نواحی در معرض نور، بهویژه گونهها، پیشانی، پل بینی و بالای لب دیده میشود.
این بیماری در زنان شایعتر است، اما مردان نیز میتوانند به آن مبتلا شوند. عوامل ژنتیکی، هورمونی، نور فرابنفش و نور مرئی، التهاب و برخی عوامل محیطی در ایجاد و تشدید ملاسما نقش دارند. درمان ملاسما معمولا سریع نیست و هدف آن فقط روشن کردن لک نیست؛ بلکه باید فعالیت رنگدانهسازی پوست کنترل، از عود بیماری جلوگیری و یک برنامه نگهدارنده طولانیمدت طراحی شود.
امروزه درمان ملاسما معمولا ترکیبی از محافظت نوری، داروهای موضعی و در موارد مناسب، درمانهای خوراکی یا کلینیکی است. هیچ روش واحدی برای همه بیماران بهترین گزینه نیست و انتخاب درمان به نوع و شدت ملاسما، رنگ پوست، حساسیت پوستی، سابقه درمان و شرایط فرد بستگی دارد. در این مقاله خانم دکتر مریم ملکی متخصص پوست و مو در اصفهان، به بررسی علل، روشهای درمان و راهکارهای کنترل و پیشگیری از عود این اختلال میپردازند.

ملاسما چیست؟
ملاسما یک اختلال مزمن اکتسابی افزایش رنگدانه است که بیشتر در صورت ایجاد میشود.
لکهها معمولا:
- قهوهای تا خاکستریـقهوهای هستند.
- قرینه ظاهر میشوند.
- بیشتر در گونهها، پیشانی، بینی و بالای لب دیده میشوند.
- با قرار گرفتن در معرض نور خورشید و نور مرئی ممکن است پررنگتر شوند.
ملاسما فقط یک مشکل سطحی پوست نیست. در ایجاد و تداوم آن، علاوه بر ملانوسیتها، سلولهای پوستی و عوامل التهابی و عروقی نیز نقش دارند؛ به همین دلیل درمان آن گاهی دشوار و عودکننده است.

چه عواملی باعث ایجاد یا تشدید ملاسما میشوند؟
ملاسما معمولا نتیجه یک عامل واحد نیست و عوامل مختلف میتوانند در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشند.
مهمترین عوامل شناختهشده عبارتند از:
- زمینه ژنتیکی
- نور خورشید و اشعه فرابنفش
- نور مرئی، بهویژه در افراد دارای پوست تیرهتر
- تغییرات هورمونی مانند بارداری
- برخی داروهای هورمونی از جمله بعضی روشهای پیشگیری از بارداری
- گرما و برخی عوامل محیطی
- التهاب و تحریک مکرر پوست
بنابراین صرفا «لک شدن در اثر آفتاب» توضیح کاملی برای ملاسما نیست؛ این بیماری حاصل تعامل چندین عامل است.

مهمترین اصل درمان ملاسما: محافظت نوری
بدون کنترل نور، درمان ملاسما معمولا نتیجه پایدار نخواهد داشت. امروزه توصیه میشود افراد مبتلا به ملاسما در تمام طول سال از یک ضدآفتاب وسیعالطیف با SPF حداقل ۳۰ استفاده کنند و در صورت امکان، محصولی انتخاب کنند که در برابر نور مرئی نیز محافظت ایجاد کند.
ضدآفتابهای رنگی حاوی اکسید آهن (Iron Oxides) برای بسیاری از افراد مبتلا به ملاسما انتخاب مناسبی هستند، زیرا میتوانند بخشی از نور مرئی را نیز کاهش دهند؛ موضوعی که در کنترل ملاسما اهمیت دارد.
علاوهبر ضدآفتاب، استفاده از:
- کلاه لبهدار
- سایه
- لباس محافظ
- کاهش تماس مستقیم با نور شدید
میتواند به کنترل بیماری کمک کند. ضدآفتاب باید طبق دستور محصول و شرایط تماس با نور تجدید شود؛ در فعالیت خارج از منزل، توصیه عمومی AAD تجدید حداقل هر دو ساعت و زودتر در صورت شنا یا تعریق است.

درمانهای موضعی ملاسما
درمان موضعی همچنان یکی از پایههای اصلی درمان ملاسما است. انتخاب دارو باید بر اساس نوع پوست، شدت ملاسما، حساسیت پوست و سابقه درمان انجام شود.
۱. هیدروکینون
هیدروکینون یکی از شناختهشدهترین داروهای ضدلک است که با کاهش تولید ملانین عمل میکند. در برخی بیماران، استفاده از هیدروکینون بهخصوص در قالب درمان ترکیبی میتواند موثر باشد؛ اما مصرف طولانیمدت یا خودسرانه آن مناسب نیست و میتواند باعث تحریک پوست و در موارد نادر، اُکرونوز اگزوژن شود.
به همین دلیل بهتر است مصرف آن تحت نظر پزشک انجام شود.
۲. ترکیب سهگانه ضدلک
یکی از موثرترین درمانهای موضعی شناختهشده برای بسیاری از بیماران، Triple Combination Therapy است که معمولا شامل:
- هیدروکینون
- ترتینوئین
- یک کورتیکواستروئید موضعی با قدرت مناسب
است. این ترکیب میتواند اثربخشی بیشتری نسبت به بسیاری از درمانهای تکدارویی داشته باشد، اما به دلیل احتمال تحریک و عوارض ناشی از مصرف طولانیمدت، باید با برنامه مشخص و تحت نظر پزشک استفاده شود.
۳. آزلائیک اسید
آزلائیک اسید یکی از گزینههای مهم برای کاهش هایپرپیگمنتیشن است و میتواند بهخصوص در افرادی که تحمل هیدروکینون را ندارند مورد استفاده قرار گیرد.
این ماده معمولا تحمل مناسبی دارد، اگرچه ممکن است در ابتدای درمان باعث سوزش یا تحریک پوست شود.
۴. رتینوئیدهای موضعی
موادی مانند ترتینوئین میتوانند با افزایش نوسازی سلولی و کمک به درمان هایپرپیگمنتیشن نقش داشته باشند. اما رتینوئیدها میتوانند باعث خشکی، قرمزی و تحریک پوست شوند و استفاده از آنها باید متناسب با تحمل پوست تنظیم شود.
رتینوئیدهای موضعی در دوران بارداری توصیه نمیشوند.
۵. سایر ترکیبات ضدلک
براساس مطالعات جدید، ترکیبات مختلفی نیز در درمان یا مرحله نگهدارنده ملاسما مورد استفاده قرار میگیرند، از جمله:
- کوجیک اسید
- نیاسینامید
- آربوتین
- ویتامین C
- اسید ترانکسامیک موضعی
- سیستامین
- تیامیدول (Thiamidol)
- برخی ترکیبات آنتیاکسیدانی.
برخی از این ترکیبات میتوانند برای بیمارانی که هیدروکینون را تحمل نمیکنند یا در مرحله نگهدارنده درمان هستند گزینههای مناسبی باشند.

ترانکسامیک اسید؛ درمانی که در سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفته است.
یکی از مهمترین تغییرات در درمان ملاسما طی سالهای اخیر، توجه بیشتر به ترانکسامیک اسید (Tranexamic Acid) است. این دارو ابتدا به عنوان دارویی برای کنترل خونریزی شناخته میشد، اما مطالعات نشان دادهاند که در برخی بیماران میتواند باعث کاهش ملاسما شود. ترانکسامیک اسید میتواند به شکلهای مختلف مطرح شود، اما نوع خوراکی آن باید با دقت و پس از ارزیابی شرایط بیمار تجویز شود.
نکته بسیار مهم
ترانکسامیک اسید خوراکی برای همه بیماران مناسب نیست.
پیش از تجویز باید عواملی مانند:
- سابقه لخته خون
- عوامل خطر ترومبوآمبولی
- سابقه بیماریهای قلبی ـ عروقی
- وضعیت قاعدگی و سایر عوامل خطر مرتبط
بررسی شوند. بنابراین مصرف خودسرانه ترانکسامیک اسید برای درمان لک توصیه نمیشود.
آیا پیلینگ شیمیایی برای ملاسما مناسب است؟
پیلینگهای شیمیایی میتوانند در برخی بیماران به عنوان درمان کمکی استفاده شوند. پیلینگهای سطحی مانند گلیکولیک اسید ممکن است با کاهش رنگدانه سطحی و افزایش نفوذ برخی داروهای موضعی به درمان کمک کنند. اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:
تحریک بیش از حد پوست میتواند ملاسما را بدتر کند.
به همین دلیل، انتخاب نوع پیلینگ، غلظت، فاصله جلسات و شرایط پوست بیمار اهمیت زیادی دارد. در پوستهای تیرهتر یا حساس، احتمال ایجاد هایپرپیگمنتیشن پس از التهاب (PIH) اهمیت بیشتری دارد.
آیا لیزر بهترین درمان ملاسما است؟
خیر. این یکی از مهمترین نکاتی است که باید در مورد درمان ملاسما بدانیم. لیزر و دستگاههای انرژیمحور میتوانند در برخی بیماران مبتلا به ملاسما، بهخصوص موارد مقاوم به درمان، به عنوان درمان کمکی مورد استفاده قرار گیرند؛ اما درمان خط اول همه بیماران نیستند. برخی روشها ممکن است با تحریک التهاب یا گرما باعث تشدید رنگدانه شوند. براساس توصیههای جدید، روشهای لیزری بهتر است برای موارد مقاوم یا انتخابشده و توسط پزشک با تجربه در درمان اختلالات رنگدانهای انجام شوند.
بنابراین نمیتوان گفت یک لیزر خاص برای همه انواع ملاسما «بهترین» یا کاملا بدون خطر است.
روشهای کلینیکی جدیدتر
در بیماران انتخابشده، بسته به شدت و مقاومت ملاسما، روشهایی مانند:
- پیلینگ شیمیایی سطحی
- میکرونیدلینگ
- برخی روشهای تزریقی
- لیزرهای منتخب
- IPL در شرایط خاص
ممکن است در کنار درمان موضعی استفاده شوند.
هدف این روشها معمولا افزایش سرعت یا میزان پاسخ به درمان است، نه اینکه جایگزین کامل درمان موضعی و محافظت نوری شوند.

ملاسما چقدر قابل درمان است؟
ملاسما معمولا قابل کنترل است، اما مستعد عود است. ممکن است بیمار پس از چند ماه درمان، بهبود قابل توجهی پیدا کند؛ اما قرار گرفتن مجدد در معرض نور، تغییرات هورمونی یا عوامل دیگر میتواند علت درمان نشدن ملاسما و برگشت تدریجی لکها باشد. به همین دلیل، درمان ملاسما را نباید فقط به مرحله «از بین بردن لک» محدود کرد.
درمان موفق ملاسما سه مرحله دارد:
۱. کنترل فعال لکها
با درمان مناسب موضعی و در صورت نیاز درمانهای کمکی.
۲. رسیدن به بهترین پاسخ ممکن
با ارزیابی منظم و تغییر درمان در صورت عدم پاسخ کافی.
۳. درمان نگهدارنده و پیشگیری از عود
با محافظت نوری و ادامه درمانهای مناسب و قابل تحمل.
این رویکرد در توصیههای جدید نیز مورد تأکید قرار گرفته است.

چرا بعضی افراد با درمان ملاسما بدتر میشوند؟
یکی از مشکلات مهم در درمان ملاسما، تحریک بیش از حد پوست است. استفاده همزمان و بیبرنامه از چندین محصول لایهبردار، اسید، رتینوئید یا روشهای تهاجمی میتواند باعث التهاب شود و التهاب در برخی افراد به دنبال خود افزایش رنگدانه ایجاد کند. به همین دلیل:
درمان بیشتر، لزوما به معنی نتیجه بهتر نیست.
در ملاسما، کنترل التهاب و حفظ سد دفاعی پوست به اندازه استفاده از ترکیبات روشنکننده اهمیت دارد. استفاده از محصولات ملایم و بدون تحریک نیز توصیه میشود.
بهترین درمان ملاسما چیست؟
پاسخ یکسانی برای همه بیماران وجود ندارد. درمان معمولا براساس شدت بیماری و شرایط فرد انتخاب میشود، اما یک الگوریتم کلی میتواند شامل موارد زیر باشد:
مرحله اول
محافظت نوری دقیق + درمان موضعی مناسب
مرحله دوم
اگر پاسخ کافی نباشد:
اصلاح درمان موضعی و اضافه کردن درمانهای کمکی
مرحله سوم
در ملاسماهای مقاوم و بیماران مناسب:
ترانکسامیک اسید خوراکی یا روشهای کلینیکی انتخابشده
مرحله نگهدارنده
ادامه محافظت نوری و درمانهای قابل تحمل برای کاهش احتمال عود
این رویکرد با اجماعهای جدید متخصصان نیز همراستا است.
نظر پزشک
👩⚕️ دکتر مریم ملکی
«درمان ملاسما فقط به معنی از بین بردن لک نیست. مهمتر از روشن شدن پوست، کنترل عوامل ایجادکننده و پیشگیری از برگشت مجدد لک است. به همین دلیل درمان ملاسما باید بر اساس نوع پوست، شدت لک و شرایط هر فرد به صورت اختصاصی انتخاب شود.»
سوالات متداول
آیا ملاسما کاملا درمان میشود؟
ملاسما در بسیاری از بیماران به میزان قابل توجهی بهبود پیدا میکند، اما بیماری مزمنی است و احتمال عود دارد. بنابراین معمولا به درمان نگهدارنده و محافظت نوری طولانیمدت نیاز است.
آیا ضدآفتاب بهتنهایی ملاسما را درمان میکند؟
معمولا خیر؛ اما محافظت نوری پایه اصلی درمان است و بدون آن احتمال پاسخ ضعیفتر و عود بیشتر خواهد بود.
آیا ضدآفتاب رنگی برای ملاسما بهتر است؟
در بسیاری از افراد بله، بهخصوص اگر حاوی اکسید آهن باشد؛ زیرا میتواند علاوه بر UV، بخشی از نور مرئی را نیز کاهش دهد.
آیا ترانکسامیک اسید برای همه افراد مناسب است؟
خیر. نوع خوراکی آن نیازمند بررسی شرایط و عوامل خطر بیمار است و نباید خودسرانه مصرف شود.
آیا لیزر ملاسما را برای همیشه از بین میبرد؟
خیر. لیزر ممکن است در برخی بیماران مقاوم کمککننده باشد، اما ملاسما مستعد عود است و لیزر درمان قطعی محسوب نمیشود.
چرا بعضی لکها بعد از درمان دوباره برمیگردند؟
ملاسما تحت تاثیر نور، هورمونها و عوامل مختلف قرار دارد. حتی پس از پاسخ مناسب، بدون درمان نگهدارنده و محافظت نوری احتمال عود وجود دارد.
دریافت مشاوره تخصصی
اگر لکههای قهوهای یا تیرگیهای صورت شما با آفتاب پررنگتر میشوند، بهتر است پیش از شروع درمان مشخص شود که واقعا ملاسما است یا نوع دیگری از لک و هایپرپیگمنتیشن.
در کلینیک، ابتدا نوع و شدت لک و شرایط پوست بررسی میشود و سپس بر اساس وضعیت فرد، برنامه درمانی مناسب انتخاب خواهد شد.
برای دریافت مشاوره تخصصی و بررسی بهترین مسیر درمان ملاسما با کلینیک تماس بگیرید.
مراجع مرتبط خارجی
- Sarkar R, et al. Delphi consensus on melasma management by international experts and pigmentary disorders society. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology. 2025.
- American Academy of Dermatology (AAD). Melasma: Self-care. Updated September 12, 2023.
- Sarkar R, Handog EB, Das A, et al. Topical and Systemic Therapies in Melasma: A Systematic Review. Indian Dermatology Online Journal. 2023;14(6):769–781. doi:10.4103/idoj.idoj_490_22.
- Gan C, Rodrigues M. An Update on New and Existing Treatments for the Management of Melasma. American Journal of Clinical Dermatology. 2024;25(5):717–733. doi:10.1007/s40257-024-00863-2.
- Jiryis B, Toledano O, Avitan-Hersh E, Khamaysi Z. Management of Melasma: Laser and Other Therapies—Review Study. Journal of Clinical Medicine. 2024;13(5):1468. doi:10.3390/jcm13051468.
مشخصات مقاله
نویسنده: دکتر مریم ملکی
تاریخ انتشار: ۱۸ اسفند ۱۴۰۰
آخرین بروزرسانی: شهریور ۱۴۰۵
زمان مطالعه: ۸ دقیقه
لینک کوتاه این مقاله: https://drmaleki.ir/?p=13281📋
تعداد بازدید از این مطلب: 19603
لطفا از عکسهای قبل و بعد بیماران در گالری تصاویر دیدن فرمایید.
آدرس: اصفهان-خ چهارباغ بالا جنب مجتمع پارک ساختمان گلستان طبقه فوقانی بانک سپه مرکز لیزر هور (دکتر مریم ملکی)
تلفن :03136662224
۰ دیدگاه